Ayhan Aydın*

V. Türk Kültür Kongresi’nin Ardından...

17/21 Aralık 2002 tarihleri arasında, Başbakanlık Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, Atatürk Kültür Merkezi tarafından organize edilen, “Cumhuriyetten Günümüze Türk Kültürünün Dünü, Bugünü ve Geleceği” isimli V. Türk Kültür Kongresi üç yüze yakın bilim insanı, araştırmacı, yazar ve gazetecinin katılımıyla önemli bildirilerin sunulduğu, bilimsel tartışmaların yaşandığı bir bilgi şöleni şeklinde gerçekleşti.

Ankara’da Başkent Öğretmenevi’nde yapılan etkinliğin açılışını Cumhurbaşkanı Sayın Ahmet Necdet Sezer yaparken, Devlet Bakanı Ertuğrul Yalçınbayır, Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Başkanı Prof. Dr. Sadık Tural ve AKM. Başkanı Prof. Dr. Taciser Onuk da birer konuşma yaparak Kongre hakkında kamuoyunu bilgilendirdiler. Açılışta ayrıca piyanist Gülsin Onay mini bir konser verirken, daha sonra ressam Mehmet Güleryüz’ün resim sergisi açılışı yapıldı.

Cumhurbaşkanı Sezer bu tip toplantıların önemine işaret ettiği konuşmasında özellikle şu hususlara dikkat çekti: “Kültürel zenginliklerimizin korunmasında hepimize görevler düşmektedir. Düşünce ve bilim insanları, sanatçılar, eğitimciler başta olmak üzere tüm aydınlarımızın kültürün yaşatılması ve aktarılmasında öncü görevleri bulunmaktadır. Kültürel değerlere sahip çıkılması, sürdürülebilir bir gelişmenin ön koşuludur. Kültürel zenginlik, toplumun bir arada yaşama ve üretim dinamiklerinin harekete geçirir. Bu da, sağlıklı ekonomi ve toplumsal gelişmeyi destekler”.

Dört gün boyunca, 16 oturumda kendi alanlarında otorite kabul edilen isimlerin bildirilerini yine aynı oranda yetkin diğer isimler müzakere ettiler. Gün boyu süren toplantılarda şu ana başlıklar ele alındı; “Tarih, Tarihçilik, Tarih Yazımı”, “Kitle İletişim, Bilişim, Medya, Popüler Kültür”, “Beslenme Kültürü”, “El Sanatları”, “Felsefe, Bilim”, “Dil”, “ Mimari ve Çevre Kültürü”, “Müzik Kültürü”, “Din, İnanç, Laik Düşünce”, “Edebiyat”, “Eski Eserler ve Müzecilik, Kütüphanecilik, Arşiv, Dokümantasyon”, “Sahne Sanatları”, “Demokrasi Kültürü”, “Eğitim”, “Gelenek-Görenek, Örf-Adet, Giyim-Kuşam”, “Plastik Sanatlar”.

Sağlıklı analizler yapabilmek için insanın ancak dört oturumdaki konularla yetinmek zorunda olduğu ama her birinin diğerinden daha az önemde olmadığı oturumlardaki tüm bildiri sonuçları, kongre sonunda kitap halinde basılıp yayınlanıp halka ulaşınca gerçekten de bazı konularda bilgi boşluklarının dolacağı, bilgi dağarcığımızın daha da genişleyeceğine şüphe yok.

Birinci gün; Prof. Dr. Nurettin Güz ve Prof. Dr. Suat Gezgin’in oturum başkanlıklarında yapılan; “Kitle İletişim, Bilişim, Medya, Popüler Kültür” konulu oturumda Prof. Dr. Naci Bostancı, Prof. Dr. Oya Tokgöz, Prof. Dr. Edibe Sözen gibi bilim insanları yanında Nuri Çolakoğlu, Recep Bilginer, Nuri Erduran gibi gazeteci ve yazarların da bulunması her iki kesimin farklı seslerini ve renklerini bir araya getirdi.

Prof. Dr. Edibe Sözen’in Popüler Kültür konusundaki irdelemesi yanında, Recep Bilginer’in uzun yılların verdiği deneyimlerine dayanan ve duygusallığı yanında biraz da sanatçı kişiliğinin de verdiği kayıtsızlıkla yaptığı; medyanın içinde bulunduğu açmazları irdeleyen ve gazetecilerin haklarının sürekli gasp edilmesini eleştiren konuşması geniş ilgi topladı.

İkinci gün; Prof. Dr. Necati Öner-Prof. Dr. Melek Dosay-Gökdoğan’ın başkanlıklarında gerçekleştirilen; “Felsefe-Bilim” oturumunda, Prof. Dr. Erdal İnönü, Prof. Dr. Esin Kahya, Prof. Dr. Beylü Dikeçligil, Prof. Dr. Ahmet Arslan, Prof. Dr. Emre Dölen, Prof. Dr. Ahmet İnam gibi bilim adamı ve felsefe araştırmacıları özellikle Türkiye’de bilim tarihinin ve felsefe araştırmacılığının geçmişini irdeleyen bildiriler sundular.

Prof. Dr. Erdal İnönü bildirisinde özellikle bilimde merakın önemine değinirken, gençlerin bu konuda özendirilmesi gerektiğini vurguladı. Prof. Dr. Ahmet İnam’sa konuşmasında bize ait bir felsefe yaklaşımının olmamasını eleştirerek, hep başkalarından aktarımlarla yorumlar yürütüldüğünü Anadolu’dan kopuk, Türkiye’den kopuk bir felsefe anlayışının insanımızı algılamamızı engellediğini söyledi.

Üçüncü gün; Prof. Dr. Reşat Genç-Prof. Dr. Beyza Bilgin’in başkanlığında “Din, İnanç, Laik Düşünce” oturumunda da; Prof. Dr. Hasan Onat, Prof. Dr. Zeki Hafızoğulları, Prof. Dr. Yaşar Nuri Öztürk, Dr. Lütfü Doğan, Prof. Dr. İzzettin Doğan, Yard. Doç. Dr. Necdet Subaşı, Yard. Doç. Dr. Nebahat Göçeri gibi bilim insanı ve ilahiyatçılar yer aldılar.

Hasan Onat, Türkiye’deki Din Anlayışındaki Değişim Süreci’ni irdeleyen tebliğiyle konuya ilişkin tarihsel bir perspektif çizerken, Prof. Dr. Yaşar Nuri Öztürk, “İslam Vahiyleri Açısından Laiklik” olan tebliğ konusunun dışında da yaptığı konuşmayla oturumda ilgi odağı oldu. Türkiye’de bugünkü Diyanet İşleri Teşkilatı’nın bir ruhban sınıfını var eden, tek taraflı, yanlı, yanlış uygulamalarının da çok ötesinde bir Ortaçağ engizisyon mahkemelerine benzer kararlarıyla halk arasında ikilik yaratan, ayrımcı politikalarla Türkiye’ye gittikçe zarar veren bir kurum halini aldığını söyledi. Dinde hoşgörü kavramı üzerinde duran Dr. Lütfü Doğan ise yaptığı konuşmada kaynaşmadan, barıştan, dostluktan bahsetti.

Aynı zamanda CEM Vakfı Genel Başkanı da olan Prof. Dr. İzzettin Doğan ise yaptığı konuşmada, Türk kültürünün ana unsurlarından birisi olan, ülkemizde demokrasinin ve laikliğin içinde ve hoşgörü anlayışını inançlarının temeline koyan Alevilerin ve Aleviliğin, devlet ve toplum yapısından özellikle 1517’den sonra, Yavuz Sultan Selim’le devlet yönetimine İslami görüntü altında Arap değerlerinin getirilmesiyle dışlandığını, bunun ise bizim için büyük bir talihsizlik olduğunu vurguladı.

Türkiye’nin AB’ye girmesi durumunda kendi değerlerini kaybetme tehlikesi olduğunu, milli ve manevi değerlerin yitirilmek üzere bulunduğunu ileri süren, meslektaşı ve adaşı Devlet Bakanı Prof. Dr. Mehmet Aydın’dan uzak bir görünüme sahip Aydın’a ise diğer tebliğ sahipleri ve müzakereciler karşı eleştirilerle yanıt verdiler.

Dördüncü Gün; Prof. Dr. Sulhi Dönmezer’in başkanlığında, “Demokrasi Kültürü” oturumunda Prof. Dr. Şahin Yenişehirlioğlu, Prof. Dr. Bozkurt Güvenç, Prof. Dr. İbrahim Kaboğlu, Prof. Dr. İonna Kuçuradi, Prof. Dr. Burhan Şenatalar, Fransa’dan Prof. Dr. Faruk Bilici gibi bilim insanları Türkiye’nin demokratikleşme sürecinde yaşadığı sorunları irdeleyen tebliğleriyle çok yoğun bir bilgi akışı sağladılar.

Prof. Dr. Bozkurt Güvenç, Cumhuriyet’ten Demokrasiye Geçiş isimli, slaytlarla zenginleştirilmiş konuşmasında ana hatlarıyla eğitim, kültür, tarih konularındaki Türkiye’nin cumhuriyetin ilanından günümüze geçirdiği evrelere bir yaklaşım denemesinde bulundu. Prof. Dr. İonna Kuçuradi konuşmasında, demokrasi kültürümüzün yaşadığı sorunlardan ve insan haklarının demokrasinin gelişmesindeki öneminden bahsetti.

Fransa’dan toplantıya katılan Prof. Dr. Faruk Bilici ise konuşmasında Türkiye’nin kendine ait büyük zenginlikleri olan, derin tarihsel ve sosyal birikimiyle AB’ye girmeyi hak eden bir yapı sergileyen bir ülke olmasına rağmen yöneticilerin ana insan hakları ve demokrasi sorunları konusundaki handikapları ve kişilikli bir politika yürütememelerinin Türkiye’nin AB üyeliğinin önündeki en büyük engeller olduğunu söyledi.

Yukarıda kısaca sıralamaya çalıştığımız bildirilerin sahipleri gibi daha onlarca bilim insanının görüşlerini dile getirdikleri, V. Türk Kültür Kongresi, 21 Aralık’ta Devlet Bakanı Ertuğrul Yalçınbayır ve AKM. Başkanı Prof. Dr. Taciser Onuk’un kapanış konuşmalarıyla sona erdi.

Kongre sonucunda yayınlanan Sonuç Bildirisi’nde toplantılar sonucunda elde edilen genel geçer görüşler sıralanırken; Ülkemizde demokrasi kültürünün gelişip, yeşermesi için hoşgörünün hakim olduğu, bilimsel özerkliği olan üniversitelere büyük görevler düştüğüne vurgu yapılarak, bu konuda daha hassas olunması beklentisi dile getirildi.

5 gün boyunca gözlemleyebildiğiz kadarıyla dört yılda bir yapılan ve büyük bir emek ürünü, kaynak aktarımıyla gerçekleşebilen bu tip organizasyonlar gerek yeni fikirlerin ileri sürülmesi, yeni araştırma ürünlerinin yayınlanması, birbirinden çok farklı disiplinlerde onlarca bilim insanının buluşması ve bilginin halka taşınması bakımından oldukça büyük öneme sahip olmaktadır.

*Araştırmacı

Cem Dergisi Genel Yayın Yönetmeni

aydinayhan_arastir@hotmail.com