İÇİŞLERİ BAKANLIĞINDAN GERİ ADIM:

“Cem, Cemevleri, Dernekler Yasasına Aykırı Değil”

ALİ YILDIRIM

İçişleri Bakanlığı 10 yıldır ısrarla sürdürdüğü Alevi Derneklerine yönelik yasaklayıcı tavrından dönüş yaparak geri adım attı.

Bundan böyle “tüzüklerinde cem ve cemevi gibi sözcükler bulunan dernekler hakkında işlem yapılmayacak”.

İçişleri Bakanlığı yasakçı tavrından dönüş yapmasında 10 Ekim 2001 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan Yargıtay 2.Hukuk Dairesinin cemevleri ile ilgili kararı etkili oldu.

 ON YILLIK YASAKÇI TAVIR

1990’lı yıllarda yoğun bir biçimde çeşitli Alevi ulularının adını kendisine ad olarak alan Alevi-Bektaşi derneklerinin kuruluşu gündeme gelmişti. Bu derneklerin tamamına yakını ne yazık ki tüzüklerinde doğrudan Alevilik kavramına yer verememişler, Aleviliği anlatacak, ifade edecek dolaylı yollar seçmişlerdi.

Böylece Alevi Öğretisinin kimi temel değerleri veya kurumları derneklerin adlarında ya da tüzüklerinde yer almıştı.

Bunların başında ise “cem/cem töreni”, “cemevi” sözleri geliyordu.

İçişleri Bakanlığı bu derneklerin kurulmasıyla birlikte valiliklere tüzüklerinde “Aleviliği çağrıştıracak” kavramlar bulunan dernekler hakkında derhal işlem yapılması talimatı verdi.

İçişleri Bakanlığı 1993 tarihinde Ankara Valiliği’ne gönderdiği genelge ile“tüzüklerinde cemevi yaptırmak, cem düzenlemek gibi hükümler bulunan derneklerin, 2908 sayılı yasanın kurulması yasak olan dernekleri düzenleyen 5.maddesinde yer alan din ve mezhep esasına dayalı olarak dernek kurulamaz kuralı kapsamında olduğu gerekçesiyle” kapatılmaları için haklarında işlem yapılması” bildirmişti.(04.02.1993 tarih ve B050HUK000000/160 sayılı genelge)

Mülki amirlikler İçişleri Bakanlığının bu yasakçı genelgesi doğrultusunda birçok dernek hakkında soruşturma başlatmış, savcılıklara suç duyurusunda bulunmuş, mahkemelere başvurarak bu derneklerin kapatılmalarını talep etmişti.

Sözgelimi:

Anadolu Erenler Kültür Derneği,

Anadolu ve Trakya Alevileri Eğitim ve Kültür Derneği,

Sarıgazi Hacı Bektaşi Veli Kültür Tanıtma Yaşatma ve Yardımlaşma Derneği,

Erzincan İli Kemah İlçesi Esimli Köyü Cem Kültürünü Tanıtma ve Yaşatma Derneği, Yunus Emre Kültür ve Dayanışma Derneği,

Tuzla Cemevi ve Sosyal Tesisleri Yaptırma ve Yaşatma Derneği,

Gönen ilçesi Cem ve Kültür Evi Yaptırma Yaşatma Derneği,

Zile Yaylakent Köyü Cemevi Yaptırma ve Yaşatma Derneği,

Emirdağ Cemevi Kültür Sanat ve Folklor Derneği, 

Ankara Cem Kültür Evleri Yaptırma Derneği

bu türden bir soruşturmaya uğramıştı.

DİYANET “YASAKLAYIN” DİYOR

İçişleri Bakanlığı Alevi-Bektaşi Derneklerine ilişkin ne yapılması gerektiği konusunda düşünce belirlerken çeşitli kurumlardan da görüş sormuştu.

“Cem, cem düzenlemek, cemevi yaptırmak” konularında Diyanet İşleri Başkanlığı net bir görüş ortaya koyuyor ve tüzüklerinde bu türden sözcükler bulunan derneklerin faaliyetine izin verilmemesini istiyordu: “Kendilerini Alevi ve Bektaşi olarak tarif eden vatandaşlarımızın da namaz ibadetlerini cami ve mescitlerde eda etmektedirler. Bu gerçeklere rağmen; cami ve mescidlere alternatif olarak bir takım adlarla dini ibadet mahalleri ihdası, İslam Dini'’e ve tarihi vakıaya uygun değildir. Zira İslam tarihinde cami ve mescit vardır, cemevi binası yoktur.” Diyanet “islamiyette cemevi bulunmadığını” söyleyerek görüşünü gerekçelendiriyor ve sonuçta “tüzüklerinde söz konusu ifadeleri bulunduran derneklerin o halleriyle faaliyette bulunamayacaklarını, tüzüklerinden sözü edilen ifadeleri çıkarmak kaydıyla faaliyet gösterebileceklerini aksi halde haklarında kanun hükümlerinin uygulanması gerektiğini” İçişleri Bakanlığı’na bildiriyordu.

Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliği ise “dernekler yasasının uygulanması” doğrultusunda görüş belirtiyor yani bir anlamda İçişleri Bakanlığı’nın varolan uygulamasına onay veriyordu.

ABKB DAVASI VE KONUNUN GÜNDEME OTURMASI

Alevi Bektaşi Kuruluşları Birliği’nin kurulmasıyla birlikte İçişleri Bakanlığı Alevi-Bektaşi kuruluşlarına karşı nasıl bir tavır alınması gerektiği konusunda bir kararsızlık dönemi yaşandı. Çünkü Aleviler ilk kez kendi adları ile bir dernek kurmuşlardı. Dernek tüzüğünde yalnızca “cem, cemevleri” kavramları değil “Alevilik, Bektaşilik, Alevi Öğretisi, Alevi Felsefesi” kavramları da yer alıyordu.

İçişleri Bakanlığı Diyanet ve MGK’dan aldığı görüşler doğrultusunda ABKB’nin kapatılması ve kurucularının cezalandırılması için harekete geçti.

Bu arada Ankara’da “Ankara Cem Kültürevleri Yaptırma Derneği”, İstanbul’da “Sarıgazi Hacı Bektaşi Veli Kültür Tanıtma Yaşatma ve Yardımlaşma Derneği”hakkında tüzüklerinde “cem, cemevi” kavramları bulunduğu gerekçesiyle kapatma davaları açıldı.

Bu davalarla birlikte oluşan kamuoyu, resmi düzeyde yapılan görüşmeler Alevilerin duyarlılıklarını ortaya koydu. Sözgelimi İçişleri Bakanlığı yetkilileri tüzüklerindeki cem, cemevi sözlerinin çıkarılmasını istedikleri bir derneğimizin yöneticilerine “siz tüzüğünüzden bu kavramları çıkarın, resmiyetten çıksın yine dilediğiniz gibi ceminizi yaparsınız” teklifinde bulununmaktan çekinmezken yöneticilerin “siz tüzüğümüzde cem varken, cem yaptığımızı duyduğunuzda görevliler gönderiyorsunuz, bir de cem sözü olmasa kim bilir nasır davranırsınız” sözü karşısında tekliflerinde ısrar edemediler.

Ankara Cem Kültürevleri Yaptırma Derneği yöneticileri dernek tüzüğünde bulunan cem ve cemevleri sözlerinin çıkarılmasını isteyen Ankara Valiliği’ne karşı Ankara İdare Mahkemesinde karşı dava açtılar.

YARGITAY’IN UMUT VERİCİ KARARI

İçişleri Bakanlığı’nın yasakçı tutumunun bir sonucu olarak “Emirdağ Cemevi Kültür Sanat ve Folklor Derneği” adında ve tüzügünde “cem, cemevi” bulunduğu gerekçesiyle Afyon Valiliği’nin 17.11.1998 tarih ve 28415 sayılı yazısı üzerine Emirdağ Asliye Hukuk Mahkemesince 1998/215 Esas, 1998/315 Karar sayıyla kararıyla kapatılmıştı. Bu kapatma kararına karşı dernek yöneticileri belki umutsuzluktan belki de çekindiklerinden sessiz kalmışlar ve derneklerinin kapılarına kilit vurulmuştu.

Bu hukuka aykırı kararın yazılı emir yoluyla bozulması için Afyon Cumhuriyet Savcılığı Adalet Bakanlığı’na başvurdu. Adalet bakanlığının talebi üzerine karar Yargıtay 2.Hukuk dairesi tarafından yeniden ele alındı.

Ve Yargıtay’dan Demokrasi adına umut verici bir kara çıktı.

Yargıtay 2.Hukuk Dairesi 10 Ekim 2001 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan Esas : 2000/6544, Karar : 2000/6931 ve 24.5.2000 tarihli kararı ile ““Ülkemizin nüfusunun önemli bir bölümünü Alevilerin oluşturduğu, Cem sözünün Alevilerin yaptığı mutad toplantıları ifade ettiği, Cemevi kurmak amacıyla kurulan derneğin kapatılamayacağı” karar altına aldı.

BİR OLUMLU KARAR DA İDARE MAHKEMESİNDEN

Diğer yandan Ankara Cem ve Kültür Evleri Yaptırma Derneği’nin Ankara Valiliği’ne karşı açtığı davada da Ankara İdare Mahkemesi yerinde ve hukuka uygun bir kararla Ankara Valiliği’nin “cem ve cemevleri”ni yasaklayan işlemini iptal etti.

Ankara 2.İdare Mahkemesi 6.11.2001 gün ve E.2001/331, K.2001/1250 sayılı kararında dernek tüzüğünde yer alan “Cem Kültür Evleri yaptırır, Cem törenleri düzenler” ibarelerinde yasaya aykırılık bulunmadığı ve “Cem Kültür Evlerinin toplumda kabul edilen müesseseler olduğu” sonucuna vardı.

ON YILLIK YASAKÇI GÖRÜŞ DEĞİŞİYOR!

Tüm bu gelişmeler üzerine İçişleri Bakanlığı 10 yıldır sürdürdüğü Alevi Bektaşi kuruluşlarına yönelik yasakçı tutumunu değiştirerek geri adım attı.

Ankara Cem Kültür Evleri Yaptırma Derneği’nin başvurusu üzerine İçişleri Bakanlığı Hukuk Müşavirliği “cem ve cemevleri”ne ilişkin konuyu yeniden ele aldı ve yasakçı tutumunu değiştirmek yoluna gitti.

Ankara Cem Kültür Evleri Yaptırma Derneğine verilen cevapta Bakanlığın yasakçı tutumunun Yargıtay kararı nedeniyle değiştiği belirtilmektedir.

Bakanlığın 26.12.2001 tarih ve B.05.1EGM.0.12.08.05.01/304628 sayılı görüşünde şöyle denilmektedir:

“Tüzüğünde cem ve cemevi gibi sözcükler bulunan dernekler hakkında Yargıtay 2.Hukuk Dairesinin 24.05.2000 tarih ve E.2000/6544, K.2000/6931 sayılı kararı gereğince, faaliyet göstermelerinde bir sakınca bulunmadığı belirtildiğinden, Yargıtay kararı gereğince tüzüğünde cem, cemevi gibi sözcükler bulunan dernekler hakkında işlem yapılmaması gerektiği” sonucuna varılmıştır.

GÖZLER ABKB DAVASINDA

Şimdi gözler Alevi kavramının hukukileşmesi açısından önem taşıyan ABKB davasına çevrilmiş durumda.

2002 Alevi kimliğinin hukukilik kazanmasında çabaların yoğunlaşacağı bir yıl olacağa benziyor.